Þjóðfundur

Búið er að opna skoðanakannana-vefinn Þjóðfundur '09.

Þarna er um að ræða einskonar viðvarandi rauntíma skoðanakönnun á þessu hefðbundna eins og fylgi flokkanna, en einnig er hægt að kjósa um mál eins og hvort sækja eigi um aðild að ESB, afstöðu til ríkistjórnar og stjórnarandstöðu og þess háttar.

Svo er líka hægt að taka þátt í prófkjörum, t.d. um hver eigi að leiða lista Framsóknarflokksins í Norðvestur kjördæmi!

Hægt er að innskrá sig m.a. með facebook auðkenni.

Eftir að maður hefur skráð sig getur maður hvenær sem er farið inn á kerfið og kosið í öllum þeims atkvæðagreiðslum sem boðið er upp á - og hvenær sem er skipt um skoðun.

Þú telur hins vegar einungis sem eitt atkvæði, þannig að ef þú skiptir um skoðun að þá færist atkvæði þitt frá því sem þú kaust áður.

Bráðsmellið.

ICESAVE raunveruleikapróf

Það er ágætt að sjá svar utanríkisráðherra við fyrirspurn Sivjar Friðleifsdóttur.

Það er augljóst af því svari að íslenska ríkið er ekki að fara út í málaferli vegna ICESAVE, þ.e vegna túlkunar á ábyrgð innistæðutrygginga.

Það útilokar ekki að einkaaðilar sem telja sig hafa orðið fyrir tjóni vegna beitingar bresku hryðjuverkalaganna fari í mál fyrir breskum dómstólum. Þar á meðal skilanefndir gamla Kaupþings og Landsbankans. Ríkið getur eftir sem áður komið að slíkum málaferlum til dæmis sem vinur réttarins.

En beinn málarekstur ríkisins um túlkun á ábyrgð innistæðutrygginga er nokkurn veginn útilokaður.

Eins og fram kemur í svari ráðherrans er túlkun sú sem sett er fram af íslenskum stjórnvöldum um takmarkaða ábyrgð á innistæðutryggingasjóði hafnað af öllum okkar nánustu samstarfsþjóðum.

Hér er ekki einungis um að ræða Evrópusambandið sem slíkt.

Hvert og eitt einasta aðildarríki þess, sem sjálfstætt og fullvalda ríki, auk Noregs, hafna lagatúlkun þeirri sem sett hefur verið fram um takmörkun ábyrgða.

Þegar vegið er og metið hvort vit er í því að fara í málarekstur, hvort sem um er að ræða einstakling, fyrirtæki, eða, eins og í þessu tilviki þjóð, er hluti af ákvarðanatökuferlinu kalt mat á möguleikum á því að ná árangri.

Kalt mat myndi líklega leiða í ljós sigurlíkur langt innan við 50%. Bjartsýnt mat væri kannski á bilinu 10 – 20%, ég tel sjálfur þær líkur kannski vera á bilinu 1-2% og byggi það m.a. á því að með því að tryggja allar innistæður íslenskra aðila, án hámarks, hafi íslensk stjórnvöld í reynd sjálf gengið gegn þessari túlkun. Bendi hér á fyrri færslu mína um þetta mál.

Það er hins vegar í sjálfu sér aukaatriði við hlið þess kalda hagsmunamat sem þarf að vera á kostnaði ferilsins sjálfs og á ég þar ekki við lögfræðikostnaðinn.

Málaferli af þessu tagi myndu taka að lágmarki 2 ár og gætu þess vegna tekið allt upp í 7 ár.

Á meðan væri allt stopp.

Í svari utanríkisráðherra segir meðal annars (feitletrun er mín):

...hvorki stofnanir ESB né nokkurt aðildarríki þess, þ.m.t. Norðurlöndin auk Noregs sem er í EES, [eru] reiðubúin að fallast á að lagaóvissa ríki um það hvort ábyrgð á bankainnstæðum sé fyrir hendi. ESB-ríkin og framkvæmdastjórn ESB virtust í október sl. meta það svo að Ísland væri ekki í stakk búið að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt reglum EES og að í aðgerðum íslenskra stjórnvalda gæti falist mismunun á grundvelli þjóðernis. Bretland krafðist þess raunar af framkvæmdastjórn ESB að gripið yrði til sérstakra verndaraðgerða samkvæmt EES-samningnum gagnvart Íslandi, en það var þó ekki gert.

ESB-ríkin hafa mjög skýra afstöðu til þess hverjar skyldur Íslands eru í máli þessu og hafa skoðanir verið látnar í ljós um að Ísland sé að virða að vettugi skyldur sínar á innri markaði sambandsins. Það gæti valdið uppnámi á EES-samningum. Að auki verður að geta þess að ein af forsendum fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þeirra ríkja sem að henni koma var að samkomulag næðist við Breta, Hollendinga og Þjóðverja vegna uppgjörs innlána í útibúum íslenskra banka í viðkomandi ríkjum.

EES-samningurinn væri í uppnámi, fyrirgreiðslan hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum væri í uppnámi, viðskiptasambönd okkar við öll okkar helstu samstarfsríki væru í uppnámi og þar með væru pólitísk samskipti okkar við öll okkar helstu samstarfsríki í uppnámi.

Þrátt fyrir að lagatæknilega sé hægt að halda því fram að hugsanlega megi komast undan þessum ábyrgðum eru líkur á því að sú lagatæknilega túlkun næði fram að ganga hverfandi. Hagsmunum þeim sem yrði fórnað til lengri tíma, ekki bara á meðan að málaferlum stæði, heldur einnig til langrar framtíðar í kjölfarið, væru miklu mun meiri en svo að slíkt gæti talist ábyrgt.

Blekkingum um að aðrir kostir séu raunhæfir verður að linna.

Kristinn H

Það fór þá svo á endanum að Kristinn H. Gunnarsson sagði sig úr Frjálslynda flokknum.

Ekki þarf það að koma á óvart, en af því tilefni er ekki úr vegi að rifja upp kveðju Framsóknarflokksins til Kristins við brotthvarf hans þaðan fyrir tveimur árum - ekki alveg upp á dag, en næstum því.

Þar segir meðal annars:

Það er þannig hvort sem um er að ræða stjórnmálaflokk eða bara hvaða vinnustað sem er að menn eru aldrei sammála um allt.

Flestir kannast líklega við að hafa einhvern tíma verið ósáttir við vinnufélaga í lengri eða skemmri tíma. Það er misjafnt hvað verður úr slíku en yfirleitt er gerð sú krafa til fólks að það láti ekki ágreininginn verða að aðalatriði heldur ræði hann sín á milli og komist að niðurstöðu sem allir vinna síðan sameiginlega að.

Oft eru sumir ekki fullkomlega sáttir en setja það til hliðar af því að þeir eiga sér stærri sameiginleg markmið sem skipta meira máli. Kristni auðnaðist ekki að vinna þannig með Framsóknarflokknum.

Það er leitt á vissan hátt því það skrýtna er að á öllum þessum tíma var það sennilega ekki það sem Kristinn sagði sem gerði samstarfið erfitt og síðan ómögulegt – heldur hvernig hann sagði það. Kristinn er mjög hæfileikaríkur maður en líklega á hann ekki vel heima í flokki – hann er líklega betri með sjálfum sér.

Flokkaflakk Kristins hefur líka á sér yfirbragð þess að snúast frekar um refskák til þess að tryggja atvinnuöryggi hans sem þingmanns, en að það snúist um einhverjar sérstakar hugsjónir eða pólitík. Þær hafa enda virst oft breytast svona rétt eins og vindurinn blæs.

Og við sem höfum komið á Bolafjall vitum að þar getur oft orðið hvasst og blásið úr mörgum áttum, jafnvel á sama tíma...!

Þingstörfin framundan

Nú liggur fyrir að líklega verða breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands samþykktar í þriðju og síðustu umræðu á Alþingi á morgun.

Þau verða líkast til hraðsend til Forseta lýðveldisins til staðfestingar og forsætisráðherra mun setja nýja menn í embætti seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra nú á föstudaginn.

Þar með mun þessum kafla verða lokið.

Nýr og mun athyglisverðari kafli mun hins vegar hefjast næsta mánudag.

Þá má gera ráð fyrir að Framsóknarflokkurinn byrji að setja inn lagafrumvörp og þingsályktunartillögur byggðar á þeim efnahagstillögum sem flokkurinn kynnti sl. mánudag.

Tillögur sem forystu menn stjórnarflokkanna gáfu lítið fyrir á blaðamannafundi sínum í gær.

Tillögur sem verðandi formaður Sjálfstæðisflokksins tekur undir.

Þannig að í næstu viku megum við búast við því að þingið hefji afgreiðslu á frumvörpum sem verða lögð fram af fulltrúum þess flokks sem ver þá ríkisstjórn vantrausti. Sú ríkisstjórn mun leggjast gegn samþykkt frumvarpanna, en þau munu hljóta meirihlutasamþykkt á Alþingi í krafti stuðnings stjórnarandstöðunnar.

Athyglisvert, ekki satt?

Snilld!!!

Á þessum síðustu og verstu þarf oft ekki mikið til að gleðja mann og kæta. Sérstaklega þegar það kemur úr óvæntri átt.

Yfirlýsing viðskiptaráðuneytisins frá því fyrr í dag um möguleg málaferli, og þó ekki, er tær snilld. Sérstaklega þar sem segir:

"Fyrri ríkisstjórn ákvað jafnframt að kanna aðra möguleika til málshöfðunar, m.a. fyrir Mannréttindadómstól Evrópu. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki breytt þeirri ákvörðun og enga ákvörðun tekið um að höfða slíkt mál fyrir þeim dómstóli eða öðrum."

Núverandi ríkisstjórn hefur sem sagt ekki ákveðið að gera ekki neitt. Hún hefur hins vegar að sama skapi ekki heldur ákveðið að gera eitthvað, eða ef út í það er farið, ekki ákveðið að ekki gera ekki neitt!

Sir Humphrey Appleby myndi fyllast stollti!

Afskriftir lána

Atvinnuleysi eykst, laun eru lækkuð.

Það gerði engin athugasemd við það að skuldbinda skattborgara þessa lands um hundruð milljarða til þess að tryggja innistæður langt umfram skyldutryggingu.

Það gerði engin athugasemd við það að tugum, ef ekki hundruð, milljarða af peningum sömu skattborgara voru teknir til að “lagfæra” stöðu peningamarkaðssjóða sem engin skylda var til þess að gera.

Eitthvað var nöldrað, en ekkert gert, þegar að yfir þrjú hundruð milljörðum í væntanlega tapaðri skuldabréfaeign Seðlabanka Íslands var yfirfærð á ríkissjóð og þannig teknir úr vasa skattgreiðenda með einu pennastriki.

Ekkert hefur verið að gert hér í þann fjölda ára sem falsaðar verðbólgutölur hafa ofmælt íslenska verðbólgu, sem aftur hefur leitt af sér hreina eignaupptöku lánastofnanna úr vasa lántakenda, umfram það sem eðlilegt gat talist.

Þegar hins vegar kemur að því að veita skuldurum þessa lands einhverja sambærilega fyrirgreiðslu og þeim sem áttu pening á bók eða í peningamarkaðssjóði, er risið upp á afturfæturna í mikilli vandlætingu.

Skuldurum, hvers eign var bundin í steinsteypu en ekki í bankabók.

Eign sem hefur brunnið upp hraðar og meira í efnahagshruninu en nokkuð annað.

Það lið getur átt sig.

Fjálglega hefur verið rætt um tímabundna frystingu verðtryggingar, búnar hafa verið til gervivísitölur til að milda áhrif verðbólguskotsins (sem er skot úr óásættanlegri verðbólgu upp á 8-10% upp í ofurverðbólgu upp á 17-20%), og aðrar bráðabirgðalausnir, sem flest allar hafa það sammerkt að vera ómarkvissar, illframkvæmanlegar og lítt líklegar til varanlegs árangurs. Þær velti einungis vandanum á undan okkur.

Það hefur líka verið talað um að líta á “stöðu hvers skuldara fyrir sig.”

Sem er vita vonlaust verk í ljósi þess mikla fjölda sem er í erfiðri skuldastöðu vegna kreppunnar og hrunsins.

Það verður líka að hafa í huga regluna um jafnfræði.

Tillaga forystu Framsóknarflokksins um 20% afskrift veðskulda er þannig verðug tilraun til þess að mæta skuldavanda heimila og fyrirtækja með einföldum og gagnsæjum hætti og þannig að gætt sé fyllsta jafnræðis.

Tillögurnar eru vissulega róttækar. Sjálfur setti ég fram í umræðuhópi sem vann “Ályktun um stjórnmála- og efnahagsástandið” á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins eftirfarandi tillögu:

- Öll lán einstaklinga og fyrirtækja í erlendri mynt hjá öllum lánastofnunum verði færð í íslenskar krónur á dagsgengi 30. janúar nk. með afföllum að 1/3. Mismunurinn verði afskrifaður og heimilt að færa sem tap á móti skattandlagi til allt að tíu ára.
- Öll verðtryggð lán einstaklinga og fyrirtækja hjá öllum lánastofnunum verði afskrifuð um 20% um næstu mánaðarmót. Þá afskrift verði heimilt að færa sem tap á móti skattandlagi til allt að tíu ára.

Þessa tillögu lagði ég fram til þess að undirstrika það að allar hugmyndir í þá veru að milda áhrif hrunsins á þá sem skulda, yrðu að gæta jafnræðis. Jafnræðið setti mönnum þær skorður að láta jafnt yfir alla ganga. Ég hafði enga trú á því að þar yrði fallist á þessa tillögu og varð það raunin.

Bankarnir eru allir komnir í fangið á ríkinu. Þar með geta bankarnir (ríkið) ekki farið fram með einum skuldara með einum hætti, t.d. 30% afskrift skulda, en látið annan greiða allt upp í topp. Það er ekki í samræmi við jafnræðisreglu.

Nú er sambærileg tillaga hins vegar orðið hluti af formlegri tillögu til aðgerða í efnahagsmálum hjá Framsóknarflokknum. Unnin í samvinnu við þá ágætu hagfræðinga Jón Daníelsson og Ragnar Árnason.

En, aðallega af því er virðist af því að þessar tillögur eru settar fram af Framsóknarflokknum, er reynt að gera þær með einhverjum hætti tortryggilegar.

Enginn þeirra sem gagnrýnir setur hins vegar fram aðra valkosti.

Tillögur Framsóknarmanna eru vissulega róttækar. Að mínu viti hins vegar jafnvel ekki nógu róttækar þar sem ekki er tekið á gengistryggðu lánunum og jafnvel hugsa ég að 20% afskrift yrði ekki nóg.

Höfum í huga að í sjálfu sér má líta á tillögurnar sem afskrift verðbótaþáttar síðustu 14 til 18 mánaða.

Tillögur þessar er rétt að ræða. Við skuldarar þessa lands eigum ákveðna heimtingu á því að komið sé til móts við okkar eignabruna, rétt eins og gert hefur verið við gagnvart þeim sem áttu sínar eignir í banka, bæði á sparireikningum og í peningamarkaðssjóðum.

Vel má vera að við slíkar umræður komist menn að útfærsluleiðum sem eitthvað dragi eitthvað úr kostnaði. Hugsanlega má, án þess að dregið sé úr vægi jafnræðisreglunnar, setja ákveðið þak á afskriftir. Til dæmis að afskrifa megi veðskuldir um 20%, þó eigi um hærri upphæð en sem nemur 5 milljónum.

Látum ekki nægja að afskrifa einungis okkur sem skuldum!

ESB í bítið

Mér var boðið í útvarpsþáttinn Í bítið á Bylgjunni að ræða Evrópumál. Þar vorum við á sitthvorri skoðuninni ég og Bjarni Harðarson.

Upptöku af þeim hluta þáttarins má nálgast hér.

Stjórnmál í boðhætti

Höskuldur Þórhallsson er vandaður maður, varfærinn og vill vanda vel til verka, sérstaklega þegar kemur að grafalvarlegum hlut eins og lagasetningu. Þar rennur lögmanninum blóðið til skyldunnar.

Það er því skiljanleg afstaða hans að hafa viljað bíða í tvo daga með það að samþykkja afgreiðslu frumvarps um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands úr viðskiptanefnd þingsins. Sérstaklega ef hann telur að umtöluð skýrsla ESB muni leggja upp nýja vinkla í málinu sem geti haft veigamikil áhrif á starfshætti Seðlabankans í framtíðinni.

Hins vegar er líklegt að sama hvað verður í skýrslu ESB, verði ekki tími til þess að taka á þeim málum í þessu frumvarpi. Skýrsla ESB verður auk þess innlegg í aðra vinnu á alþjóðavettvangi sem snýr að reglusetningum og starfsumhverfi Seðlabanka, eftirlitsaðila og fjármálamarkaða, þ.m.t. viðskiptabanka og fjárfestingarfélaga.

Á vettvangi ESB, innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og annars staðar í alþjóðlegu samhengi er undir að endurskoðun og tillögum til úrbóta.

Þessu verki verður ekki lokið á næstu vikum.

Núverandi frumvarp um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands tekur ekki á þessum þáttum. Í því felast einungis grunnbreytingar á skipulagi bankans sem munu gera það kleift að hægt verður að stilla upp nýju liði bankastjórnar, bankastjóra og peningastefnunefndar. Nýtt lið sem mun vinna með næstu ríkisstjórn og Alþingi að tillögum um frekari breytingar á lögum um Seðlabankann, og eftir atvikum um lögum um fjármálaeftirlit.

Núverandi frumvarp er fyrsta skref, ekki lokaskref.

Praktískt og pólitískt var þess vegna afstaða Höskuldar í viðskiptanefnd þingsins ekki nauðsynleg. Nýtt þing, í kjölfar kosninga, mun þurfa að vinna áfram að frekari breytingum á lögum um Seðlabankann.

Það breytir ekki því að það sem gerðist í kjölfar ákvörðunar Höskuldar var til skammar.

Eftir allt talið um virðingu þingsins og nauðsyn þess að efla stöðu löggjafans gagnvart framkvæmdavaldinu er brugðist við þann hátt að jaðrar við byltingu. Framkvæmdavaldið, sem starfar í umboði minnihluta á Alþingi, virtist ætla að reyna að beita þvingunum á löggjafann til þess að knýja fram niðurstöðu í málinu.

Nýr Forseti Alþingis lét fulltrúum framkvæmdavaldsins í reynd eftir stjórnun þingsins. Féll hann þar með á sínu fyrsta prófi.

Umhugsunarfrestur Höskuldar réttlætti ekki þá niðurlægingu þingsins.

Er ekki komið nóg af stjórnmálum í boðhætti?

Ísland í ESB

Í hádeginu í dag hélt ég eftirfarandi erindi hjá "Rótarý Reykjavík - Miðbær" um Ísland og Evrópusambandið og af hverju ég tel að sækja eigi um aðild.

------------------------

Ágætu fundarmenn

Það er mér sönn ánægja og óneitanlega mikill heiður að vera boðið hingað á fund Rótarý Reykjavík - miðborg til þess að tala um Evrópusambandið.

Ég er einn þeirra sem hefur verið þeirrar skoðunar í eflaust bráðum 20 ár að Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu.

Ég skrifaði fyrst um það greinar í Tímann sáluga hér í kringum 1993/4, þegar ég er í meistaranámi í Þýskalandi. Á ráðstefnu á vegum Sambands ungra framsóknarmanna haustið 1994 flutti ég erindi um Evrópusambandið og hvatti til þess að Ísland myndi sækja um aðild.

Við skulum segja að viðbrögðin hafi verið blendin!

Ræða mín í dag er ekki sú sama ég flutti þá – sitt hvað hefur jú á daga okkar og Evrópusambandsins drifið.

Aðild að Evrópusambandinu, og aðildarumsókn, munu ekki einar og sér leysa þann vanda sem Ísland glímir við í dag. Hins vegar felst í því trúverðug stefnumörkun til framtíðarinnar sem mun styðja við aðrar þær aðgerðir sem hér þarf að grípa til vegna endurreisnar íslensks samfélags.

Ef ekki er farin þessi leið þá er það mín skoðun að uppbygging öll muni taka lengri tíma, verða ómarkvissari og árangur muni láta á sér standa.

Aðild að Evrópusambandinu mun að sama skapi ekki verða til þess að Ísland tapi fullveldi, þjóðareinkennum og yfirráðum yfir sjálfum sér eins og andstæðingar aðildar fullyrða gjarnan.

Öfganna á milli þeirra sem telja aðild jaðra við heimsenda og drottinsvik og þeirra sem sjá ESB sem svar við öllum okkar vanda liggur sannleikurinn.

Ég er þeirrar skoðunar, að vegnum kostum og göllum, að Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu – og tel að það hafi aldrei verið brýnna en einmitt nú.

EES: Takmarkaður innri markaður

Í dag er Ísland aðili að EES sem að nafninu til gefur okkur alla kosti innri markaðar Evrópusambandsins án þess að við þurfum að taka á okkur meinta ókosti fullrar aðildar.

Þetta er hins vegar ekki allskostar rétt því sameiginlegur markaður EES skortir veigamikla þætti til þess að geta talist sannur innri markaður.

Í fyrsta lagi er EES ekki tollabandalag. Það þýðir að Ísland getur rekið sína eigin tollastefnu gagnvart þriðju ríkjum, það er þeim ríkjum sem ekki eru aðilar að annað hvort ESB eða EFTA. Tollastefna og fríverslun er þannig ekki samræmd milli ESB annars vegar og annarra aðildarríkja EES hins vegar. Það þýðir að upprunastaðfestingar er alltaf þörf þegar vara frá Íslandi fer inn á markað hjá Evrópusambandinu. Frjáls flutningur vöru er þannig aldrei án tafa.

Í öðru lagi nær myntsamstarf Evrópu ekki til EES-ríkjanna, en myntbandalag er lokahnykkurinn á uppbyggingu á raunverulegum innri markaði. Með myntsamstarfi hverfur gengisáhætta milliríkjaviðskipta þeirra landa sem eiga aðild að því, auk þess sem annar kostnaður sem leiðir af því að eiga í viðskiptum með fleiri gjaldmiðla fellur niður sömuleiðis milli þessara landa.

Í þriðja lagi eru landbúnaður og sjávarútvegur undanskilin í EES, þó ákveðið aukið markaðsaðgengi sé tryggt, m.a. með bókun 9 við EES-samninginn. Þegar og ef matvælafrumvarpið verður lagt fram og samþykkt á Alþingi mun það auðvelda markaðsaðgengi fyrir íslenskar sjávar- og landbúnaðarafurðir. Áfram munu hins vegar gilda magntakmarkanir sem falla myndu niður við aðild að sambandinu.

Í fjórða lagi eru þjónustuviðskipti ennþá ýmsum takmörkunum háð á EES-svæðinu og innan ESB. Hingað til hafa tilraunir til þess að auka frelsi í þjónustuviðskiptum ekki gengið eftir eins og að var stefnt.

Þrátt fyrir þetta er það engu að síður þannig að Ísland er að miklu leyti búið að aðlaga sig Evrópusambandinu.

Í dag er upp undir 100% af regluverki Evrópusambandsins sem varðar innri markaðinn tekið upp í EES.

Eins og áður sagði nær hins vegar innri markaðurinn og EES ekki til sameiginlegrar stefnu ESB hvað varðar landbúnað, sjávarútveg og tollamál. Langstærsti hluti “gerða” ESB er vegna þessara þriggja þátta, enda er þar meðal annars um að ræða bæði tímabundnar og ótímabundnar ákvarðanir sem varðað geta ýmsar smærri afgreiðslur. Dæmi um slíkt gæti verið tímabundin lokun sláturhúss í Danmörku vegna salmonellusýkingar. Tilkynning um slíka lokun, og síðar um enduropnun, fær samt gerðanúmer og telst með í heildartölum um fjölda “gerða”, jafnvel þó að viðkomandi “gerðir” hafi aldrei áhrif á neinn annan en fyrrnefnt sláturhús.

Þetta er skýringin á því af hverju andstæðingar aðildar Íslands að ESB geta fullyrt að raunverulegar tölur um innleiðingu “gerða” ESB í landslög á Íslandi sé einungis 6,5%. Þessar tölu eiga ekki við um sama hlutinn.

Staðreyndin er sú að ekkert ríki ESB leiðir allar “gerðir” í landslög. Á því er ekki þörf. Innleiðing í landslög fer eftir eðli, umfangi og viðfangsefni gerðarinnar.

ESB vs. EES

Ef litið er til þess hvað upp á vantar hjá Íslandi, það er að segja hvað Ísland þarf að bæta við í sínu Evrópusamstarfi við aðild að ESB, þá er það tiltölulega takmarkað þegar á heildina er litið.

Í stækkunaráætlun Evrópusambandsins gagnvart umsóknarríkjum eru talin 35 atriði sem þarf að semja um.

Af þessum 35 atriðum eru 22 hluti af EES-samningnum eða Schengen samstarfinu. Þrír liðir til viðbótar eru síðan að einhverju leyti, mismikið þó, tengdir EES-samningnum, en það eru uppbyggingarstyrkir, sem Ísland leggur til; Samstarf á sviði utanríkis-, öryggis- og varnarmála og Ísland tengist með ýmsum hætti; og framlagsmál, en Ísland hefur takmarkaða framlagsskyldu til ESB vegna bæði EES og Schengen samstarfsins.

Út af stendur eftirfarandi:

-Landbúnaðar- og byggðastefna,
- Fiskveiðar,
- Skattamál,
- Efnahags- og myntsamstarf,
- Réttarvarsla og grundvallarréttindi,
- Tollabandalag,
- Utanríkistengsl, þ.m.t. samningar við þriðjuríki,
- Fjárhagslegt eftirlit,
- Stofnanir, og
- Önnur mál, sem eru sértæk mál hvers umsóknarríkis.

Undir flestum þessara atriða eru hins vegar bæði ESB og Ísland þegar undir áhrifum af alþjóðlegu samstarfi á öðrum vettvangi, til dæmis á vettvangi OECD, Evrópuráðsins, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, Atlantshafsbandalagsins og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar.

Þannig blasir við að í ljósi samningasögu nýrra aðildarríkja er í engum af þessum viðbótarliðum umfram EES-samninginn atriði sem gera má ráð fyrir að erfitt verði að ná í aðildarviðræðum ásættanlegri niðurstöðu fyrir Ísland. Hin augljósa hugsanlega undantekning er fiskveiðar, sem fæli í sér aðkomu Íslands að sameiginlegri fiskveiðistefnu sambandsins.

Hví segi ég hugsanlega? Jú því það er hin þekkta stærð. Á Íslandi er engin tilbúin til þess að gangast undir sameiginlegu fiskveiðistefnuna að óbreyttu. Markmið hennar getur Ísland hins vegar stutt. Ísland einfaldlega býr við þann kost í sjávarútvegsmálum að vera fyrir löngu búin að ná og uppfylla markmið stefnunnar um t.d. sjálfbærni og verndun stofna.

Það sem meira er, ESB, þ.e. stjórnmálaleiðtogar helstu aðildarríkja og æðstu embættismenn þekkja og viðurkenna þessa staðreynd. ESB hefur ekki hagsmuni af því að stefna íslenskum sjávarútvegi í tvísýnu eða spila pólitískan leik með eitt af fjöreggjum þjóðarinnar. Engin fordæmi eru fyrir því að sambandið geri slíkt í aðildarviðræðum.

Sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins á því ekki að vera þröskuldur fyrir aðild Íslands. Um það þarf þó að semja og framtíðar samningamenn og –konur Íslands í væntanlegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið munu að sjálfsögðu hafa hagsmuni Íslands í þessum efnum að leiðarljósi.

Að mínu mati yrði landbúnaður ekki sérstakt vandamál í samningaviðræðum Íslands og Evrópusambandsins. Landbúnaður almennt nýtur sérstakrar viðurkenningar og verndar innan ESB nú þegar, og í aðildarsamningum Svíþjóðar og Finnland var samið sérstaklega um heimildir til aukins stuðning við landbúnað á erfiðum svæðum. Engin ástæða er til að ætla annað en að Ísland muni ná fram sambærilegum heimildum fyrir íslenskan landbúnað.

Höfum jafnframt í huga að íslenskur landbúnaður mun áfram leika lykilhlutverk á ferskvörumarkaði hér á landi. Samkeppnisstaða landbúnaðarins er að mínu mati vanmetin. Ef íslenskur landbúnaður fær eðlilegra rekstrarumhverfi þá er honum allir vegir færir. Til dæmis tel ég meiri ógn stafa að viðvarandi háum fjármagnskostnaði og skorti á aðgangi að lánsfé fyrir íslenskan landbúnað, en af frjálsari innflutningi á matvöru.

Í dag er það svo að við fáum ferskar kjúklingabringur á 1500 krónur kílóið á tilboðum stórmarkaðanna. Við þetta verð á engin innflutningur eftir að keppa. Tala nú ekki um ef annað rekstrarumhverfi bætist hér, þá gæti þetta verð lækkað ennþá meira.

Höfum í huga að ESB ríkið Danmörk, með litlar sem engar auðlindir og skandinavískt skattaumhverfi er stórveldi á alþjóðamörkuðum með unnar landbúnaðarvörur.

Það sem síðan skiptir öllu máli fyrir bæði íslenskan sjávarútveg og landbúnað í tengslum við aðildarviðræður að ESB er sú staðreynd að í aðild felst eina fyrirsjáanlega tækifæri íslendinga til þess að opna á stóran erlendan markað með fullunnar vörur. Allt slíkt er í dag takmörkunum háð sem myndu falla niður við aðild.

Á Íslandi getur ekki orðið um frekari hagræðingu og vöxt í landbúnaði og sjávarútvegi nema með auknu aðgengi á erlenda markaði. Eini erlendi markaðurinn sem máli skiptir opnast við aðild að ESB. Hinn valkosturinn er frekari fækkun starfa í báðum þessum greinum, því hvorug þeirra getur búist við miklum vexti vegna eftirspurnar á innlendum markaði. Frekari hagræðing mun þannig fyrst og fremst byggja á fækkun starfa. Það verða engin 15 þúsund ný störf til í landbúnaði og sjávarútvegi.

Í þessu samhengi er rétt að ræða líka um réttinn til fríverslunarsamninga við þriðju ríki. Við aðild að ESB færist sá réttur frá aðildarríki til framkvæmdastjórnar sambandsins. Tvíhliða fríverslunarsamningar Íslands munu þannig heyra sögunni til. Í staðinn fengi Ísland hins vegar aðild að viðskiptasamninganeti Evrópusambandsins sem er umfangsmeira en það sem Ísland hefur í dag.

Ísland mun auk þess ekki lokast innan “tollamúra” Evrópusambandsins. ESB-þjóðirnar eru allar í alþjóðaviðskiptastofnuninni og lúta þeim niðurstöðum sem þar um semjast. Meintir tollamúrar Evrópusambandsins finnast fyrst og fremst þegar kemur að landbúnaðarvörum, og þær varnir þeirra eru eins og mildar hraðahindranir í samanburði við þá tolla- og gjaldamúra sem við íslendingar höfum byggt okkur sjálfir.

Valkostirnir: Í ESB eða úr EES

Eftir 15 ára farsælt EES-samstarf er Ísland á krossgötum. Holskeflan sem reið yfir Ísland er megin ástæða þess að í dag hefur það svigrúm og frelsi sem fylgdi EES-samningnum verið sett í bið og fjórfrelsinu er í dag stýrt úr Seðlabanka Íslands.

Efnahagsástandið, hrun gjaldmiðilsins og bankanna og gjaldmiðilshöftin sem sett voru í desember síðastliðinn hafa sett frjálsa flutninga fjármagns í algert uppnám, og hafa með beinum og óbeinum hætti áhrif á frjálsa flutninga t.a.m. vöru og þjónustu, grunnstoða fjórfrelsis EES samningsins.

Tvær leiðir eru út úr þessu ástandi og það eru hinir raunverulegu valkostir sem íslenska þjóðin stendur frammi fyrir. Annars vegar uppsögn á EES-samningnum eða að taka skrefið til fulls og sækja um aðild að ESB.

Ástæða þess að mikilvægt er að fá úr því skorið sem allra fyrst hvort Ísland hyggst sækja um aðild að ESB er einföld. Þó aðildarumsókn, og í framhaldi aðild, sé ekki “töfralausn” hvað varðar núverandi ástand, varðar hún leið til framtíðar sem auðveldar framhaldið.

Höfum í huga að það að sækja ekki um aðild er engin “töfralausn” heldur og að mínu viti ekki nein lausn á neinu.

Með aðildarumsókn að ESB verður strax til vegvísir um hvert Ísland stefnir.

Aðildarumsókn, og væntanlega aðild, setur skýran ramma um uppbyggingu nýs Íslands sem er skýr og skiljanlegur í alþjóðlegu samhengi sem uppbygging án aðildar og aðildarumsóknar getur ekki gert. Vegvísir aðildarumsóknar verður þannig ekki síst til þess að mynda traust á alþjóða vettvangi og auðvelda alla uppbyggingu til framtíðar.

Fullyrðingin um að ESB-aðild sé ekki brýnt verkefni og aðrir hlutir eigi að hafa forgang er einfaldlega röng. Hins vegar er engin ástæða til þess að bíða með aðrar aðgerðir í efnahagsmálum á meðan að komist er að niðurstöðu hvað varðar ESB.

Allar aðgerðir, í bráð og lengd, og væntanlegur árangur þeirra, munu verða fyrir beinum og óbeinum áhrifum þeirrar ákvörðunar.

Án aðildarumsóknar verður núverandi ástand viðvarandi mun lengur. Uppbygging mun taka lengri tíma og haftaástand mun verða viðvarandi til lengri framtíðar. Það í sjálfu sér hefur þau áhrif að EES-samstarfinu kynni að vera ógnað. Án virks fjórfrelsis er EES-samningurinn ekki svipur hjá sjón

Að auki mun aðildarumsókn strax hafa áhrif á samningsstöðu okkar hvað varðar vaxtakjör vegna uppgjörs ICESAVE. Aðildarumsókn mun einnig hafa áhrif á uppgjör við aðra kröfuhafa í gömlu bankana og mun að öllum líkindum verða til þess að auðvelda framkvæmd yfirtöku erlendra kröfuhafa á nýju bönkunum.

Eitt stærsta hagsmunamálið í þessu samhengi snýr síðan að peningamálum. Íslenska krónan hefur sýnt sig að mega sín lítils í umróti alþjóðlegra viðskipta, sérstaklega þegar gefur á. Framtíðarskipan peningamála þjóðarinnar verður að koma í ásættanlegan farveg.

Rétt er að minna hér á að Ísland uppfyllir í dag öll skilyrði aðildar að Evrópusambandinu. Ísland uppfyllir auk þess öll skilyrði til þátttöku í peningasamstarfi Evrópusambandsins. Ísland uppfyllir hins vegar ekki öll skilyrði til upptöku evrunnar, það er um verðlagsþróun, stöðu ríkisfjármála, gengisþróun og langtíma vaxtaþróun.

Aðild að ESB, og í kjölfarið aðild að peningasamstarfi þess er hin ábyrga og trúverðuga leið Íslands til þess að skjóta traustari stoðum undir íslenskt hagkerfi og efnahagslíf. Sú leið mun leiða til þess að við getum tekið upp alþjóðlega mynt, með öllum þeim kostum sem því fylgja. Kostum sem vega mun þyngra en hugsanlegir ókostir.

Aðrar leiðir eru tálsýn. Einhliða upptaka er ekki trúverðugur kostur – ekki nema menn vilji annað hvort endurvekja gamla sáttmála og ganga noregskonungi á hönd, nú eða snúa sér í vesturátt og verða nýtt Púerto Ríkó!

Fullveldi, áhrif og staða

Þegar rætt er um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu eru þrjú atriði til víðbótar sem þarf að nefna: Fullveldi, hugsanleg áhrif Íslands innan ESB og staða okkar í samfélagi þjóðanna.

Vissulega felst í ESB aðild ákveðið framsal á fullveldi, en önnur áhrif koma í staðin og hið yfirþjóðlega vald er temprað. Það er lengi hægt að velta fyrir sér hvers virði fullveldið var hér síðastliðið haust í upphafi bankakrísunnar.

Nauðsynlegt er líka að gera sér grein fyrir að hið klassíska fullveldi er þegar orðið takmarkað hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Enda er það svo að færa má rök fyrir því að þvert á röksemdir ESB-andstæðinga muni fullveldi Íslands frekar aukast við aðild m.v. núverandi aðstæður.

Við skulum líka hafa í huga að hugtak eins og fullveldi er hlutfallslegt í eðli sínu og er merkingarlaust á samhengis við einhver samskipti og samband milli aðila. Maður á eyðieyju getur verið fullkomlega frjáls og algerlega fullvalda – en slíkt frelsi og fullveldi er merkingarlaust.Áhrif Íslands og íslendinga innan ESB er einnig eitthvað sem menn hafa talið erfitt að sjá fyrir. Á heimasíðu Heimssýnar – hreyfingu sjálfstæðissinna í Evrópumálum segir svo um hugsanleg áhrif Íslands innan ESB:

“Það er skemmst frá því að segja að áhrif Íslands innan Evrópusambandsins, yrði af íslenskri aðild, yrðu svo gott sem engin. Sú meginregla gildir innan sambandsins að vægi einstakra aðildarríkja, og þar með allir möguleikar þeirra til þess að hafa áhrif innan þess, fer fyrst og fremst eftir því hversu fjölmenn þau eru. Ljóst er að þetta fyrirkomulag myndi seint henta hagsmunum Íslendinga enda flest aðildarríki Evrópusambandsins milljónaþjóðir og í sumum tilfellum tugmilljónaþjóðir á sama tíma og Íslendingar eru aðeins rúmlega 300 þúsund.”

Þetta er viðhorf sem endurspeglar grundvallarmisskilning á alþjóða samstarfi almennt og evrópusamstarfi sérstaklega.

Það er einfaldlega þannig að þegar fulltrúar aðildarríkja ESB sitja saman á fundum að þá sitja þar 27 fulltrúar – einn fulltrúi, ein rödd. Geta fulltrúa Íslands til að færa rök fyrir máli sínu er þannig mikilvægara en hve nákvæmlega mörg atkvæði hann vigtar. Það er alltaf meginmarkmið að ná sátt í málum og þau skipti sem atkvæðagreiðsla hefur farið fram þar sem reynt hefur á atkvæðavægið eru fá. Ef eitthvað, þá hefur hallað á stóru ríkin í þeim efnum.

Áhrif þjóða í ákveðnum málaflokknum fara ennfremur frekar eftir hagsmunum þeirra en mannfjölda. Þannig er augljóst að við aðild yrði Ísland ein af þremur stærstu sjávarútvegsþjóðum Evrópusambandsins. Vigt landsins og áhríf í þeim málaflokki yrði í samræmi við þá staðreynd.

Reynsla Íslands af því Evrópusamstarfi sem við eigum hvað beinastan þátt, Schengen-samstarfinu, hefur sýnt að þegar þar situr fulltrúi sem er vel undirbúin og veit um hvað hann er að tala, að þá eru áhrif okkar töluverð. Ljóst er að á Schengen vettvanginum að minnsta kosti er sjónarsviptir af brotthvarfi Björns Bjarnasonar.
Staða Íslands í samfélagi þjóða mun verða fyrir verulegum áhrifum af því hvert við stefnum í Evrópumálum. Aðildarumsókn og síðan aðild munu leika lykilhlutverk í því að endurbyggja ímynd og áhrif Íslands á alþjóðavettvangi. Í augnablikinu er Ísland í þeirri stöðu að okkur er vantreyst, enginn veit hvert við stefnum eða hvað við ætlum að gera. Eins og ég sagði hér áður gefur aðildarumsókn og aðild skýra vísbendingu um hvert við stefnum og eftir hvaða leikreglum við hyggjumst fara.

Í orðræðum undanfarinna vikna hafa oft komið upp vangaveltur um hvort orð og æði háttsettra ráða- og embættismanna við upphaf bankahrunsins hafi orðið til þess að gera illt verra og jafnvel orðið til þess að gefa bretum tilefni til að beita Landsbankann hryðjuverkalögum. Það er verðug umræða og án efa töluvert til í því. Það sem hins vegar hefur upp á vantað í þeim vangaveltum eru hvaða áhrif áframhaldandi upphrópanir og vangaveltur meðal ráðamanna þjóðarinnar um að við ættum helst ekki að standa við okkar skuldbindingar hafa á stöðu okkar í alþjóðasamfélaginu.
Þingmenn til dæmis virðast stundum ekki átta sig á því að í alþjóðapólitísku samhengi þá er litið til þeirra sem ráðamanna.

Ég get síðan ekki látið hjá líða að nefna þá einkennilegu staðreynd að á þessum síðustu og verstu tímum, einmitt þegar að staða, ímynd og ásynd Ísland á erlendum vettvangi stendur hvað verst er hrópað mest um nauðsyn þess að fækka sendiráðum og skera niður íslensku utanríkisþjónustuna. Við erum í miðri stærstu alþjóðapólitísku kreppu lýðveldisins og þetta er það helsta sem mönnum dettur í hug.

Skynsemin í því er að minnsta kosti umdeilanleg!

Ekki afsláttarþjóð!

Ágætu fundarmenn,

Ég hef hér í nokkuð löngu máli tæpt á því helsta sem ég tel skipta máli í hinni íslensku Evrópuumræðu. Það er brýnt að fá úr því skorið hver framtíðarstefna Íslands verður í þessum efnum þar sem það mun óneitanlega hafa áhrif á það uppbyggingarstarf sem framundan er.

Það hefur löngum viljað loða við lýðveldið að við íslendingar viljum taka þátt í alþjóðasamstarfi með afslætti.

Við vildum ekki verða stofnaðilar að Sameinuðu þjóðunum. Hið glænýja lýðveldi var svo hlutlaust að það vildi ekki óhreinka sig með því að lýsa yfir samstöðu með bandamönnum gegn möndulveldunum.

Við gengum í NATO með því skilyrði að við þyrftum sjálfir ekkert að leggja til, jú nema vindblásna heiði á ystu nöf Reykjanesskagans.

Við gengum í EES og hreyktum okkur af því að hafa þar fengið allt fyrir ekki neitt.

Við áttum í varnarsamstarfi við Bandaríkin, sem á endanum lognaðist út af aðallega vegna okkar eigin þvermóðsku hvað varðaði kostnaðarþátttöku í því sem sneri að okkur sjálfum, eins og rekstri borgaralega hluta alþjóðaflugvallarins í Keflavík.

Við lendum í efnahagskreppu og bankahruni og það fyrsta sem okkur dettur í hug er að bjarga eigin skinni og skilja eftir með fullan skaða alla þá sem eru “af erlendu bergi brotnir.”

Auðvitað setur smæð okkar ákveðin takmörk. En við eigum að hafa stolt og metnað til þess að taka þátt í því alþjóðlega samstarfi sem okkur hugnast og samræmist okkar hagsmunum á þann hátt að sómi sé að.

Við eigum að vera “meðal þjóða þjóð.”

Hvaða verktakar?

Í þessari frétt á ruv.is er sagt frá því að Ögmundur heilbrigðisráðherra telji "að sá fjárhagslegi ávinningur sem forveri sinn segist hafa náð fram í heilbrigðisgeiranum hafi verið byggður á óljósum markmiðslýsingum sem verktakar unnu fyrir hann. Það eina sem sé handbært séu reikningar sem þeir sendu ráðuneytinu. "

Ögmundur gagnrýnir forvera síðan enn frekar, en það sem mig fýsir að vita er hvaða verktakar voru þetta? Ennfremur væri gaman að vita hvernig þeir voru valdir til verksins, hvaða sérþekkingu þeir höfðu fram að færa til þess og síðast en ekki síst, hversu háir eru reikningarnir.

Ætli Ögmundur, eða Guðlaugur Þór, séu ekki til í að upplýsa það? Svona í nafni opinnar stjórnsýslu og aukins gegnsæis?

Mikið væri það jákvætt ef góð og gild svör væru við þessum spurningum.